“Freie Fahrt für freie Bürger” propageerde de Duitse auto industrie in de jaren ’70. Achter deze uitspraak zit een onverholen poging om het brede publiek achter zich te scharen en momentum te krijgen om eigen interesses door te voeren in de politiek. Vandaag is het zelfs in Duitsland niet meer politiek correct om deze uitspraak te doen. En toch is het voor de bouwsector vandaag wellicht tijd om van de auto industrie te leren. Op weg naar een nieuwe “vrijheid voor vrije denkers”.

Medio 2008 heeft BMW de ‘GINA light visionary model’ concept car voorgesteld. GINA is een lichtgewicht auto dat dankzij een huid van Lycra op een aluminium frame vloeiend van vorm kan veranderen. Volgens Chris Bangle, (toen) hoofd van BMW Design, was deze studie gemaakt “om bestaande principes en conventionele processen uit te dagen”. Een revolutionair concept en dat terwijl Lycra al sinds 1959 bestaat en de eerste auto met een aluminium monocoque al 1962 werd gebouwd.

Fascinerend, denkt u nu, maar wat heeft dit met de bouwindustrie te maken?

Kijk naar Shigeru Ban, een vrijdenker in de architectuur. Hij bouwt paleizen van papier, karton of bamboe. Zijn zelfdragende Paper Dome in Leidsche Rijn heeft een doorsnede van 25 meter en biedt ruimte voor 700 bezoekers. Het eveneens zelfdragende Japanse Paviljoen op de Expo 2000 in Hannover was met een lengte van meer dan 70 meter nog indrukwekkender. Beide gebouwen zijn enkel gemaakt van kartonnen kokers. De productie van karton kost veel minder energie dan die van staal of beton. Daarnaast is karton makkelijk recyclebaar en komt zo heel dichtbij de cradle to cradle gedachte.

Helaas kon Ban de Duitse autoriteiten niet van de deugdelijkheid van de kartonnen structuur overtuigen. Het paviljoen moest gesteund worden door een houten constructie. Ook al mocht de Paper Dome gebouwd worden, ligt hier het probleem, ook in de Nederlandse bouwwereld. We willen kostenbesparend, snel, CO2-neutraal en cradle to cradle bouwen. Maar we houden vast aan traditionele manieren van denken en doen. Daarom blijven we massaal bouwen met baksteen, staal en beton. De meeste architecten zijn getraind om zich aan de regels te houden, investeerders steken hun geld alleen in beproefde concepten en mocht een vernieuwend idee toch eens kans maken op realisatie dan is er altijd wel weer een wet welke gebaseerd is op een achterhaald wereldbeeld die creativiteit al in de kiem smoort.

Wat kunnen we leren van Chris Bangle en Shigeru Ban? Het zijn voor ons allemaal welbekende lessen. Het vernieuwende ligt in de manier van denken, in de eenvoud van een idee. Maar deze moet wel de ruimte krijgen om zich te ontplooien. Ik sluit af met de woorden van Chris Bangle: “Denk flexibel, handel flexibel,” oftwel “context over dogma.”

Deze column is in licht gemodificeerde versie verschenen in de september 2009 editie van Gevelbouw.