Ruim 25 jaar geleden verscheen de airbag als extra veiligheidsmaatregel voor dure levens in het topsegment van de markt. Hoewel inmiddels nog niet verplicht -de verzekering keert nog uit bij letsel opgelopen zonder airbag- worden ze wel in zo goed als alle nieuwe auto’s toegepast. Zo verging het ‘duurzaamheid’ ook. Voor dure gebouwen waren er duurzame maatregelen, voor dure gebruikers duurzame stroom. Duurzaamheid als optie, een duur ‘extra’. Vandaag de dag werkt iedereen wel ‘duurzaam’. Maar zijn we wel op de goede weg?

“Gebruik je verstand, niet je airbag”. Zo onderstreept een politiecampagne het punt dat ik hier wil maken. Het gaat niet om het ontwikkelen, beoordelen of toepassen van een individuele maatregel. Het gaat om individuele maatregelen als onderdeel van een totale mentaliteitsverandering. We kunnen natuurlijk doorgaan met onze auto’s te beveiligen – airbags aan de zijkant, isoleren tot je stikt. Benaderingen die steeds een stapje verder gaan, die zich vastbijten in één facet en zo het fundamentele punt onzichtbaar maken: in een wereld zonder botsingen hebben we geen airbags nodig!

Het duurzaamheidsvraagstuk leent zich niet voor symptoombestrijding. Duurzaamheid ontstaat niet uit het wel of niet toepassen van een reeksje accessoires. Als we met een blik op het labeltje ‘airbag’ in onze auto tevreden zouden zijn, dan hebben we veiligheid benaderd als een marketing vraag. Ik zie ontstaan dat we ons verliezen in losse tegenmaatregelen. Met de Nederlandse kaasschaaf tevreden met onszelf kleine procentjes CO2 uitstoot eraf schaven en voor het geweten bomen laten planten in Afrika. Waarbij er het levensgrote risico is dat we over het hoofd zien dat het niet alleen anders moet, maar ook heel goed kan.

Want een wereld met gebouwen die geen energie kosten maar energie produceren bestaat al. Die niet een beetje minder, maar gewoon helemaal geen CO2 aan de atmosfeer toevoegen! Het nieuwe hoofdkantoor van het Wereld Natuur Fonds in Zeist heeft aangetoond dat het kan – een gebouw dat CO2 neutraal is. Een gebouw dat (bijna) zo veel energie produceert dan het voor zichzelf nodig heeft – bedenk eens wat dat betekent in termen van onderhoud. En dat alles voor een gewoon budget.

Op 1 januari 2008 heeft de Europese overheid een energielabel voor gebouwen geïntroduceerd, vergelijkbaar met de sticker op de koelkast. Je zou verwachten dat dit label (de EPBD norm) de lat ongekend hoog legt, om de innovatie maximaal te stimuleren. Maar zie: het WNF gebouw in Zeist haalt fluitend de allerhoogste status: A++. Wat voor boodschap geef je daarmee af?

Dromen en wachten op één totaaloplossing voor alles, redding door ‘de techniek’ – daarmee zie ik ons er niet snel komen. Hoe dan wel? Kijk om je heen: zoveel ligt gewoon voor het oprapen. Door een integrale benadering, door te streven naar high tech effecten met low tech middelen, daarmee hebben we o.a. het Wereld Natuur Fonds en de hoofdkantoren van de Triodos Bank (1999 en 2006) gerealiseerd.

Een paar airbags in de auto te hebben is heel verstandig, maar waar ging het eigenlijk om? Veiligheid! Als we weer zo leren denken kunnen we de inspirerende weg vinden naar een samenleving waarin we wel blijven genieten van het leven, maar zo, dat we genoeg hebben aan één wereldbol, in plaats van vier of vijf.

(Dit artikel is in juli 2007 in gewijzigde vorm gepubliceerd in Lumen magazine.)